Staatslijn 162-B

Hoogezand-Sappermeer

Naast vervoer over water, waarover wij de vorige keren schreven, vandaag, in deze negende aflevering van onze rubriek Vroeger en Nu, het vervoer per spoor. In de tweede helft van de negentiende eeuw werden ook de gebieden buiten wat wij nu de randstad Holland noemen, na wetsondertekening door Koning Willem III, aangesloten op het Nederlandse spoorwegennet.

De Hoogezandster dichter Jan N. Spiekman dichtte bij die gelegenheid :

‘Tot haren aanleg werd besloten,

Geteekend door des Konings Hand,

En ons Gewest, lang afgesloten,

Staat nu met ’t Rijk in schoon verband’

Staatslijn 162-B (Harlingen – Nieuwe Schans) was onderdeel van de eerste staatsaanleg van spoorwegen in Nederland. De spoorlijn zorgde voor een verbinding van de haven van Harlingen met de noordelijke provinciehoofdsteden Leeuwarden en Groningen en het Duitse achterland. Het tracé werd van west naar oost aangelegd en gefaseerd geopend: in 1866 tot Groningen en in 1868 tot Winschoten. In 1876 was de lijn doorgetrokken tot de Duitse grens.

Spiekman :

‘Toch eens gereed!

Wilt U verblijden

Bewoners van het barre Noord!

Deez’ dag met hart en mond belijden,

Dat Gij tot Neerlandsch volk behoort.

De spoorweg, waarvan men in ’t Zuiden,

Reeds jaren heeft geprofiteerd;

En – wie zou ’t U ten kwade duiden

Reeds jaren door U is begeerd’.

We staan met de camera voor een bekende platenzaak op de Stationsweg in Hoogezand en kijken richting Sappemeer. Op de foto uit 1973 zien we het oorspronkelijke stationsgebouw van de halte Hoogezand-Sappemeer. Het stationsgebouw, de vernieuwde uitvoering van het type derde klas, middenrisaliet met afgeschuinde hoeken, gelegen aan de lijn Harlingen-Leeuwarden- Groningen-Nieuweschans (lengte 96 km), werd in 1868 geopend en door de slopershamer geveld in 1989. De sloop stuitte toentertijd op veel verzet vanuit de bevolking, vanwege het monumentale karakter van dit gebouw. Hiervoor in de plaats kwam een – niet door iedereen gewaardeerd - modern gebouwtje, dat inmiddels al weer duidelijke tekenen van verval vertoont. In Zuidbroek is het stationsgebouw van het type ‘Hoogezand’ bewaard gebleven en door vele vrijwilligers prachtig gerestaureerd en o.a. ingericht als museum (NNTTM).

De laatste stoomtrein op het traject Groningen – Nieuwe Schans reed rond 1958. In die tijd ging de NS de stoomlocomotieven geleidelijk vervangen door diesel-electrische locomotieven en personentreinen van het type Blauwe Engel. In Hoogezand werden vele tientallen afgedankte stoomlocomotieven gesloopt door de firma Simons. Oorspronkelijk lag tegenover het station een aantal koffiehuizen en logementen, van waaruit men per koets verder kon reizen. In 1932 werd aan de noordzijde van het station het Oosterpark geopend. Hierdoor konden de treinreizigers via een fraaie groene entree met villa’s, bewoond door de gegoede burgerij, een bezoek brengen aan Hoogezand en Sappemeer. Onlangs werd de laatste oorspronkelijke goederenloods, beter bekend als de Bandenhal, gesloopt om plaats te maken voor een P&R. Tijdens de Tweede Wereldoorlog, van ’42 tot ’44, passeerden, vanuit Waterhuizen, via dit station, 93 treinen, bestaande uit goederenwagons : in totaal werden in die periode ruim 108.000 joden en zigeuners vanuit Kamp Westerbork afgevoerd naar Oost-Europa, onder wie vele bekende joodse families uit deze regio, om in de Nazi-Vernichtungslager op gruwelijke wijze te worden vermoord.

Op de koperen zuil op het in 1995 geplaatste joodse monument bij het station dichtregels van Nico Wijnen :

‘1940 - 1945

Zij zijn zo ver verleden

Wat namen op een steen

Toch zijn zij nog heden

Zichtbaar om ons heen’.

Voor opmerkingen of aanvullingen mailt u naar: histverhosap@gmail.com

Meer over de historie van onze gemeente vindt u op :

http://gemeentearchief.hoogezand-sappemeer.nl en www.historische-vereniging- hs.nl


Auteur

Redacteur