Borg Welgelegen

SAPPEMEER

Daar zie ik gints van veer,

’t Eertijds geringe, doch nu heerlijk Sappemeer,

Voor henen slegs moeras en Water, weeke Sompen;

Doch Groningen wist raadt, dien Bayaardt droog te pompen :

Nu krielt het hier van Volk!

Aldus de dichter Quintyn Pabus in 1741 in de “Lof van Sappemeer”. We richten voor deze achttiende aflevering van onze rubriek Vroeger en Nu de camera langs het Borgercompagniesterdiep in zuidelijke richting. Op de foto van rond 1920 zien we de borg Welgelegen en Nauta’s Klap. Rechts daarvan tegenwoordig galerie de Smederij.

Rijksmonument Welgelegen, gelegen aan de Vosholen, is een veenborg, gebouwd in 1655, door Jan Cornelis Spiel. Niet alleen de borg zelf, maar ook de tuin aan de achterzijde, het dienstgebouw, de brug en de dam, de tuinmuur, de trappen, de erfafscheiding en de tuinsieraden horen bij dit rijksmonument. Deze historische buitenplaats is een goed voorbeeld van een kleinschalige symmetrische aanleg in neo-barokke stijl. De borg is een breed onderkelderd bakstenen gebouw onder een schilddak met verglaasde blauwe pannen, de middenpartij is verhoogd onder een hoog zadeldak dwars op het hoofddak. De voorgevel staat in de gracht. De ingang is bereikbaar over een brug.

De Sapmeester historica dr. Wormgoor zegt hierover in haar zojuist verschenen boek Turfschuiten en Kustvaarders, een geschiedenis van de Groninger Scheepsbouw : ‘Vanaf de zeventiende eeuw trokken rijke stedelingen naar de Veenkoloniën, waar ze fraaie buitenplaatsen lieten bouwen om in de zomer de drukke stad te ontvluchten. In de achttiende eeuw ontstond een kleine hausse aan veenborgen. Alleen al in de huidige gemeente Hoogezand-Sappemeer stonden er ongeveer twintig. De borg Welgelegen werd in 1747 gekocht door luitenant – kolonel Wilhelmus Lichtenvoort en zijn vrouw Reynouw Gesina Star. Hun zoon Cornelis was jurist en kocht in 1780 samen met twee anderen een scheepswerf aan het Winschoterdiep’.

De borg kende vele verschillende eigenaren en bewoners. Zo diende het huis als tijdelijk toevluchtsoord voor Belgische vluchtelingen. Later woonden er bijvoorbeeld nog Mr. Evert Jan Thomassen à Thuessink van der Hoop van Slochteren, die burgemeester van Slochteren was en burgemeester Eikema van de gemeente Sappemeer. In 1967 kwam de borg in handen van de Odd Fellows en zoals dezer dagen bekend werd neemt het Groninger Landschap per 1 januari aanstaande Welgelegen over van deze John Welch Loge.

Voor opmerkingen of aanvullingen mailt u naar : histverhosap@gmail.com. Meer over de historie van onze gemeente vindt u op: www.gemeentearchief.hoogezand-sappemeer.nl en www.historische-vereniging- hs.nl

© Beeld 1920 : Gemeentearchief Hoogezand-Sappemeer J. Tulp J. Hessing

© Redaktie en Beeld 2016 : Wim A.H. Rozema-HVHS


Auteur

Redacteur