Vredenburg

HOOGEZAND-SAPPEMEER

Aflevering negenendertig van onze rubriek Vroeger en Nu brengt ons naar een bijzondere plek in de Meint Veningastraat. Achter de camera de voormalige ‘Dump’ en daarnaast bakkerij Meijer. Toen het daar nog Brugstraat heette, werd deze bakkerij gerund door bakker Meint Veninga.

Veninga zat gedurende de Tweede Wereldoorlog in het verzet en hij werd op 5 oktober 1944 opgepakt door de Delfzijlster Sicherheitsdienst en hij werd vervolgens samen met Jan Huitzing en Jan Sangers doodgeschoten in Martenshoek. Voor onze lens een grote boerderij, gebouwd rond 1910 en lange tijd bewoond door de familie Smit. Op de oude kleurenplaat zien we een totaal andere situatie op deze plek : we zien een tekening -in 1929 gemaakt door O.H. Kuyck- van de borg Vredenburg, gebaseerd op de situatie van 1750.

Deze buitenplaats had de allure van een burcht en was qua bouwvolume vergelijkbaar met het welbekende jachtslot Clemenswerth in het Duitse Sögel. Op de voorgrond van de tekening zien we een trekschuit in het Winschoterdiep, met jagertje en trekpaard en aan boord een paar deftige lieden, tabak rokend in een lange kalken pijp. De stichter van Vredenburg was Gerhard ten Berge, ‘doctor in beide rechten’ en burgemeester van Groningen. In 1660 kocht hij hier de eerste plaatsen veen en in 1664 werd Vredenberg als zomerverblijf gebouwd. Deze naam is ontstaan uit een combinatie van ‘Vreden’ (hij was getrouwd met Houcke van Vreden) en ‘Berge’. Tijdens zijn burgemeesterschap werd het besluit genomen tot de bouw van de hervormde kerk -de huidige Damkerk- in Hoogezand. Ten Berge kreeg toestemming om daarin een mannen- en een vrouwenbank te plaatsen. Na te zijn overgegaan naar zijn zoon, die door aankopen het bezit verdere uitbreidde, werd vanaf 1688 de familie Gerlacius eigenaar van de borg. Vervolgens kwam Vredenburg in 1725 in handen van de familie Trip. De borgheer Mr. Adriaan Joseph Trip liet de naam Vredenberg omdopen in de wijdser luidende naam ‘Vredenburg’.

Tot 1788 bleef het in handen van de familie Trip, terwijl de volgende eigenaar, Mr. A.H. van Swinderen, eveneens burgemeester van Groningen, het in 1797 overdroeg aan de laatste borgheer, dr. Eisso Metelerkamp. Deze liet de borg in 1805 afbreken. Rentmeester R. Hovingh Smit van de laatste Vrouwe van Vredenburg, Gerharda Groeneveld , bouwde in 1818 op het terrein van Vredenburg een boerenbehuizing. In het Algemeen Handelsblad van 1 september 1910 lezen we : ‘Gisteravond te 9 uur is de boerderij van de weduwe E.Smit te Hoogezand door hooibroei geheel uitgebrand. Veel hooi en koren ging verloren. Alles was verzekerd’. Na deze alles verwoestende brand werd op deze plek de huidige boerderij gebouwd.

Voor opmerkingen of aanvullingen mailt u naar: histverhosap@gmail.com.

Meer info op www.historische-vereniging-hs.nl


Auteur

Redacteur