Henk Blik geeft praktijkonderwijs (eigen) vorm

HOOGEZAND

Met Henk Blik staat een wetenschapper aan het hoofd van de deelschool voor praktijkonderwijs van het dr. Aletta Jacobs College in Hoogezand. Blik promoveerde in het laatste kwartaal van 2017 op een proefschrift over interactieve instructie. Behalve wetenschapper is Blik echter ook, en vooral, iemand uit de praktijk.

Door Marc Jansen

“Vers van de pabo ben ik in 1977 begonnen op de De Langeschool, onderdeel van de SBHS”, vertelt Blik. “Vervolgens heb ik een paar jaar met veel plezier op ‘t Ruimteschip gewerkt. In 1982 ben ik begonnen op VSO-MLK Prof. R. Casimirschool. Tot 1982 als docent, sinds 2005 - en na in 2002 te zijn gefuseerd met het dr. Aletta Jacobs College - als teamleider.”

Zijn in de dissertatie ‘Interactive instruction for students with intellectual disabilities’ gevatte visie op onderwijs voor moeilijk lerende kinderen kreeg dáár vorm. “Uitgangspunt is dat wij die kinderen in zoveel mogelijk rust opleiden naar zelfstandigheid”, zegt hij. “Wij zijn de enige school in Hoogezand die rechtstreeks opleidt voor het arbeidsproces. Als onze leerlingen op hun 18de van school komen, moeten ze daar klaar voor zijn. Of in de techniek, of in sector zorg en welzijn.”

Hoewel steevast een klein aantal van zijn leerlingen het vmbo-bb-diploma haalt, komt het gros van de PrO’ers zonder regulier diploma van school. “Terwijl onze maatschappij, dus ook de meeste ouders, heel erg op dat diploma gericht is. Dat werkt zover door dat veel van onze leerlingen ‘niets’ zeggen als hen gevraagd wordt wat ze geleerd hebben. Terwijl ze helemaal zelfstandig aan het werk kunnen, wanneer ze hier van school komen.”

Schamen

De zogeheten PrO-school van het dr. Aletta Jacobs College telt 120 leerlingen. Bovengemiddeld veel, rekent Blik voor. “Nederland telt momenteel 1 miljoen leerlingen voortgezet onderwijs. Ongeveer 30.000 scholieren volgen praktijkonderwijs. Dat is 3%. Op het Aletta en Rehoboth heb je in totaal ongeveer 2000 leerlingen. Uitgaande van die 3% zouden we dus 60 leerlingen moeten hebben...”

Voor toelating tot een PrO-school is een toelaatbaarheidsverklaring nodig. “Dat krijgen ze wanneer ze beneden normaal begaafd zijn - dus een IQ tussen 55 en 80 hebben – en een lage didactische leeftijd hebben”, zegt Blik. “Hoewel het in enkele gevallen niet verklaarbaar is, is het vaak wel te verklaren waarom een kind moeilijk lerend is. Die verklaring kan voor, tijdens de en na de geboorte gevonden worden. Voor de geboorte spelen erfelijkheidsfactoren een rol. Tijdens de geboorte kan een kind zuurstoftekort hebben gehad. En na de geboorte kan een kind een ongeluk krijgen, een trauma oplopen.”

Fel nu: “Toch willen we dat deze kinderen zoveel mogelijk laten meedraaien in het reguliere onderwijs (passend onderwijs). Praktijkonderwijs heeft (ondanks dat het regulier onderwijs is) niet zo’n heel goed imago... Terwijl we het heel normaal vinden dat iemand met hartfalen specialistische zorg krijgt, schamen we ons er kennelijk voor als een kind met een mentale achterstand specialistisch onderwijs nodig heeft...”

Interactieve instructie

Specialistisch onderwijs dat in Hoogezand een geheel eigen vorm gekregen heeft. Nadrukkelijk vormgegeven door het PrO-team onder leiding van Henk Blik, die zelf naast zijn carrière in het onderwijs heel veel bijleerde. Eerst haalde hij aktes Speciaal onderwijs en Ambulant begeleider op het Seminarium voor Orthopedagogiek in Utrecht, later zijn master Onderwijskunde aan de RUG. Daar deed hij van 2012 tot 2017 ook het promotieonderzoek naar interactieve instructie voor scholieren met een ‘mentale achterstand’.

“Individuele instructie is verreweg de beste instructie, maar is praktisch niet uitvoerbaar. Dus moet je proberen de groepsinstructie te verbeteren. Maar hoe? Dát heb ik onderzocht”, vertelt Blik. “Stel je hebt de stappen A tot en met Z om iets te bereiken of te bouwen. Je kunt leerlingen stap voor stap door dat proces loodsen, ze precies vertellen welke stappen ze moeten zetten. Maar je kunt de leerlingen ook vragen zelf (in groepjes) uit te zoeken welke stappen ze wanneer moeten doen. Erover na te denken. Vervolgens laat je ze vertellen welke stappen ze moeten maken; verbaliseren.”

Uit Bliks onderzoek blijkt dat het eindresultaat beter is, wanneer scholieren zelf uitzoeken welke stappen ze moeten maken.

Xun Kuang

Hij toont een citaat van de Chinese filosoof Xun Kuang (312 - 230 v Chr.): ‘Vertel me iets en ik zal het vergeten, laat me het zien en ik zal het onthouden, betrek me er bij en ik zal het begrijpen’.

“Dat is interactieve instructie”, zegt dr. Henk Blik, die deze manier van instrueren uitsluitend in het praktijkonderwijs testte. “Als wetenschapper mag ik dit niet zeggen, maar als teamleider van een PrO-school ben ik ervan overtuigd dat deze manier ook werkt in het vmbo, mavo, havo of vwo.”


Auteur

Marc Jansen Redacteur