‘GAS’ in mobiel theater in Zuidlaren

ZUIDLAREN

In een weiland in Ten Boer gaat volgende week de voorstelling ‘GAS’ in première. In november verhuist het mobiele theater naar het terrein van de voormalige Prins Bernhardhoeve in Zuidlaren.

In ‘GAS’ toont Toneelgroep Jan Vos, in samenwerking met het Noord Nederlands Toneel, in 3 bedrijven hoe de gaswinning de levens van 3 generaties beïnvloedde, en hoe het optimisme uitliep op een drama.

De voorstelling is geschreven door Tjeerd Bischoff en wordt geregisseerd door Jeroen van den Berg. “Die periode vanaf begin jaren ‘60 tot nu, bestrijkt ook ons eigen leven”, vertelt Van den Berg.

“Mijn vader verhuisde in 1964 van Den Haag naar Hoogezand-Sappemeer waar hij een nieuw instituut voor maatschappelijk werk moest oprichten. Het gebied zat vol NAM-mensen, vaak uit de Limburgse mijnstreek, die aan het boren waren. Mijn vader vertelde ons dat hij elke dag ging eten in een restaurant, en daar met die NAM-jongens bevriend raakte.”

Pionieren

“Dat gegeven vond ik mooi: mannen die aan het pionieren waren om welvaart te brengen – onze welvaartsmaatschappij hebben we daaraan voor een belangrijk deel te danken – en mijn vader die in het kielzog daarvan welzijn kwam brengen. Ik heb een tijdlang mensen daarover geïnterviewd om er een stuk over te schrijven, maar daarvan is het nooit gekomen.”

Tjeerd Bisschof: “Tijdens het schrijven vond ik in de paperassen van mijn overleden moeder een in memoriam van mijn vader in Dagblad van het Noorden, waar hij als journalist gewerkt had. Daarin stond dat hij dé specialist was op het gebied van de gaswinning. Dat wist ik helemaal niet!”

Uit de school klappen

Bischoff heeft tijdens zijn research tientallen mensen gesproken: schadeslachtoffers, mensen van het Gasberaad en de Groninger Bodembeweging, verantwoordelijken in de gaswereld en politici.

“Oud-CPN-burgemeester Hanneke Jagersma kon mooi vertellen over de volkscongressen in de jaren ‘70 onder het motto ‘Groningen geen wingewest’. Ze eisten een miljard uit de aardgasbaten op voor Groningen.”

Moeilijker was het om de besluitnemers in politiek en gaswereld te spreken, vertelt Bischoff. “Maar ik heb er uiteindelijk toch heel wat gesproken - 1 iemand die hoog in de gaswereld zat wilde alleen op voorwaarde van anonimiteit uit de school klappen.”

‘Dit is niet veilig meer’

“Ik heb ook veel gehad aan Susan Top van het Gasberaad en Jan de Jong, oud-inspecteur-generaal van het Staatstoezicht op de Mijnen, die in 2012 na de beving in Huizinge al verklaarde ‘Dit is niet veilig meer, de gaswinning moet drastisch worden teruggeschroefd’. Maar de winning werd juist opgeschroefd, met instemming van alle toenmalige coalitiepartijen. ‘Meedogenloos’, vindt De Jong dat besluit.”

Van den Berg: “Maar ons stuk gaat niet zozeer over ‘de waarheid’, over wie verantwoordelijk is voor welke besluiten. Die waarheid is nogal diffuus en niet erg theatraal. Ons stuk gaat vooral over wat de mensen die boven de gasbel wonen hebben ondervonden; over het drama dat zich in het gebied heeft afgespeeld.”

Ongewenst zwanger

Epicentrum van de vertelling is Hotel Boelens in de vroegere gemeente Hoogezand-Sappemeer. In het eerste deel, als de gasbel net is ontdekt, denkt hoteleigenaar Andries Boelens een graantje mee te kunnen pikken van de aangekondigde rijkdom.

Maar de hotelgasten van de NAM blijken meer geïnteresseerd in zijn dochters Bette en Aukje dan in zijn plannen. Als de jongste ongewenst zwanger raakt van een NAM-ingenieur, raken de levens van gas-mannen en de hotel-dochters onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Wie is er verantwoordelijk voor de gevolgen van de gaswinning? Waarom liep de schadeafhandeling vast in een onontwarbare kluwen van belangen, emoties, rapporten en elkaar tegensprekende onderzoeken? En waarom reageerde de Nederlandse overheid zo traag, toen zich in Groningen een ramp aftekende?

Toneelgroep Jan Vos

Toneelgroep Jan Vos maakte eerder ‘Mansholt’ en ‘Koning van het Grasland’. Rode draad is politieke keuzes uit het verleden, waar nu de wrange vruchten van worden geplukt. Na boterbergen, melkplassen en het verdwijnen van biodiversiteit, draait het in ‘GAS’ om scheuren in gevels, slepende procedures en onverkoopbare panden.

‘GAS’ wordt gespeeld door Paul R. Kooij, Helmert Woudenberg, Trudi Klever, Stefanie van Leersum, Dimme Treurniet, Maarten Wansink en Anna Raadsveld.

Kaartverkoop

’GAS’ is tot en met 25 november te zien in Ten Boer. Van 30 november tot en met 30 december wordt het stuk in Zuidlaren gespeeld. In 2019 gaat de voorstelling op tournee door de rest van het land.

Kaarten (à € 25) zijn verkrijgbaar via www.toneelgroepjanvos.nl en www.vanplan.nl.

Meer informatie: www.toneelgroepjanvos.nl.


Auteur

Marc Jansen Redacteur