HOOGEZAND - Komend weekend, op 22 en 23 juni vindt de SamenLoop voor Hoop in Midden-Groningen plaats. Het doel is geld ophalen voor het bestrijden van kanker. Waar wordt het geld dat deze SamenLoop ophaalt aan besteed? Tijd voor een interview met Marianna Sijtsema, onderzoeker en Klinisch Fysicus bij de afdeling radiotherapie van het UMCG

Klinisch Fysicus staat er op je visitekaartje. Wat doet zo iemand eigenlijk?

Een klinisch fysicus zorgt er voor dat de techniek die ingezet wordt bij het behandelen van patiënten ontwikkeld wordt en correct werkt. Een voorbeeld van die techniek is de protonenversneller van het UMCG. Die wordt in het protonencentrum gebruikt voor het bestralen van bepaalde vormen van kanker. Een fascinerend vak waarbij natuurkunde niet theoretisch is, maar heel praktisch wordt toegepast. En ook nog voor een heel nobel doel. Het beter maken van mensen die ziek zijn. Dat is wat mij altijd heeft aangetrokken in dit vak. Het samen met mensen uit allerlei vakgebieden inzetten van de combinatie van technische en medische kennis om mensen beter te maken.

De opbrengst van de SamenLoop in Midden-Groningen wordt onder andere besteed aan onderzoek naar protonenbestraling. Wat is protonenbestraling?

Traditioneel vindt bestraling van mensen met kanker plaats met fotonentherapie. Protonentherapie kan veel gerichter worden ingezet op de specifieke plek in het lichaam waar een tumor zit. Voordeel daarvan is dat het gezonde weefsel rondom de tumor minder effecten van de straling ondervindt, waardoor er naar verwachting minder bijwerkingen zijn.

Als protonentherapie zo gericht werkt, waarom gebruiken we die methode dan niet bij alle vormen van kanker?

Voor een deel is dat een kwestie van geld. Een protonenbehandeling is veel kostbaarder dan de traditionele bestraling met fotonen. Maar dat is niet het enige. Protonentherapie is vooral van voordeel bij tumoren die heel dichtbij belangrijke stralingsgevoelige organen zitten. Bijvoorbeeld bepaalde tumoren in de hals en sommige hersentumoren. Dan kan bestralen met protonen leiden tot veel minder bijwerkingen dan bij bestralen met fotonen het geval zou zijn. Echter als de tumor verder van gevoelige organen af ligt kan het verschil in bijwerkingen tussen fotonen- en protonenbestraling verwaarloosbaar zijn.

Waaraan wordt het geld van de SamenLoop Midden-Groningen dat naar jullie onderzoek gaat precies besteed?

De keuze om protonentherapie in Nederland mogelijk te maken heeft veel voeten in aarde gehad. Mede vanwege de kosten van deze behandelingen (de totale investering in drie protonencentra in Nederland bedraagt ongeveer een half miljard euro) is men niet over één nacht ijs gegaan.

Een doorslaggevende rol daarbij heeft de zogenoemde “model based indicering” gespeeld. Deze benadering is bedacht door Professor Hans Langendijk, hoofd van de afdeling radiotherapie in het UMCG. Deze methode houdt in dat er modellen zijn ontwikkeld op basis waarvan de keuze voor het wel of niet behandelen met protonen gemaakt wordt.

In de model-based indicering wordt per patiënt bepaald hoe veel kleiner de kans op bijwerkingen is bij bestraling met protonen t.o.v. bestraling met fotonen. Als de kans op bijwerkingen significant kleiner is, komt de patiënt in aanmerking voor protonentherapie. Daarnaast zijn er bepaalde patiëntengroepen die in principe altijd in aanmerking komen voor protonen, zoals kinderen.

De modellen die gebruikt worden voor de berekening van de kans op complicaties zijn ontwikkeld op basis van de resultaten met fotonentherapie. Deze modellen moeten nog gevalideerd worden voor protonentherapie.

Ons onderzoek is er op gericht om een infrastructuur op te bouwen die het mogelijk maakt om de modellen voor protonentherapie te valideren en waar nodig te verbeteren. Om dit onderzoek te kunnen doen moeten enorme hoeveelheden (anonieme) informatie worden verzameld over uitgevoerde behandelingen. De structuur die nodig is om die gegevens te ordenen is er nog niet. De subsidie die wij krijgen van KWF wordt gebruikt om die structuren te bouwen. Daar werken we met ongeveer vijf mensen fulltime aan en daarnaast nog met een aantal vaste medewerkers van de drie ziekenhuizen waar met protonentherapie wordt gewerkt die daar een deel van hun tijd aan besteden.

Waarom komen kinderen wel altijd in aanmerking voor protonentherapie?

Als het goed is heeft een kind nog een lang leven voor zich. Met protonentherapie kan de kans op bijwerkingen op andere delen van het lichaam van een kind dat nog in ontwikkeling is zoveel mogelijk beperkt worden.

Een helder verhaal. Tot slot, wat maakt dit onderzoek voor jou zo belangrijk en interessant?

Zoals ik al aangaf ben ik gefascineerd door het inzetten van techniek om mensen de zorg te bieden die ze nodig hebben. Wat dit onderzoek zo interessant maakt is dat we met een grote groep mensen uit verschillende vakgebieden allemaal op zoek zijn naar hetzelfde. Namelijk het antwoord op de vraag of protonentherapie voor bepaalde vormen van kanker nu echt werkt zoals we veronderstellen op basis van onze modellen.

Wij zijn als onderzoekers dan ook erg dankbaar dat zo’n grote groep mensen zich in wil zetten om geld op te halen voor ons onderzoek. Als het enigszins kan zal ik zeker langskomen op 22 of 23 juni om iedereen aan te moedigen en ik zal ook mijn collega’s die in de buurt wonen vragen om langs te gaan en de mensen die meedoen aan de SamenLoop te steunen, net zoals zij dat voor ons doen.