Ongeloof en waardering: minibiebjes in Midden-Groningen

Zelf geknutseld, opgeknapt of misschien wel gekocht: bij huizen poppen steeds vaker houten kastjes op met daarin tweedehands boeken. Het zijn minibibliotheken, in het leven geroepen om boeken niet in de kast te laten versloffen maar ze gratis door te geven, in ruil voor andere exemplaren. Binnen Midden-Groningen vinden leuke minibiebjes gretig aftrek. Hoe zijn ze tot stand gekomen en wie zijn de mensen achter deze zwerfboekenstations?

Mogelijk de oudste en grootste minibibliotheek van Midden-Groningen staat al zo’n zeven jaar in Kiel-Windeweer, aan de Pieter Venemakade 115. Daar heeft Janne Zevenberg haar Massage-, shiatsu & coachingpraktijk en ‘Bieb aan het Kieldiep’. „Tijdens een van onze vakanties in Noorwegen of Zweden zagen mijn man en ik zo’n kastje voor het eerst en toen dacht ik: we hebben zoveel boeken in de kast staan die ik al gelezen heb en niet weer lees; wat is dat jammer dat die daar maar blijven staan.”

Als vaste cliënt John Sanders haar deze boekenkast aanbiedt, geeft ze het een lik verf en een beschutte plek in de heg voor de boerderij. In het begin had Zevenberg er reglementen bij staan, inmiddels maakt het haar allemaal niet meer zoveel uit: „Ze pakken er maar wat uit en als er weer wat inkomt, komt er wat in.”

Dat gebeurt regelmatig, want vrijwel alle cliënten nemen boeken mee om die in de bieb te ruilen en ook dorpsgenoten komen regelmatig snuffelen. „Als wij weg zijn, doet de overbuurvrouw het gordijntje open of dicht en de mensen in het dorp weten dat ze zelf het gordijntje open en dicht mogen doen.”

Rachel Hiemstra uit Hoogezand heeft wellicht de jongste minibieb, aan de Julianastraat 58. Naast een kleurrijk geschilderde kever en camper, vinden we aan de rand van de oprit haar roze-geel-groene houten kastje met boeken. „Afgelopen zomer, tijdens corona, wilde ik wat doen. Ik kreeg ineens het idee van een minibibliotheek en dacht: waarom ook niet?”

Samen met haar man raapt ze resthout bijeen, knutselt het biebje in elkaar, geeft deze een dakje en met restjes verf ook wat kleur. De bieb is niet alleen voor kinderen en volwassenen uit de buurt leuk: „Ik kijk af en toe ook zelf of ik wat leuks vind. En als een boek weer uit is, zet ik het weer terug.”

‘Mannenbieb’

Na jaren als kraamverzorgende te hebben gewerkt, kwam Rineke Bakker drie jaar geleden „bij huis”. De tuin, waar we haar op een stralende herfstmiddag treffen aan Westeind 30 in Zuidbroek, blijkt dan alleen niet voldoende om haar bezig te houden. De zolder moet opgeruimd en er dient een minibibliotheek te komen. Volgens bezoekers is het een ware ‘mannenbieb’, vanwege de vele thrillers en detectives. „Ja toe maar, smaken verschillen. Ik ben zelf wat meer van de thrillers”, antwoordt Bakker geanimeerd.

De degelijke buizenconstructie waarin de bieb staat, valt direct op: „We hadden hem eerst op een houten balk staan, maar toen hebben we een keer harde wind gehad en hing die helemaal scheef. En dan gaat-ie ook een beetje inregenen. Dus heeft mijn man dit bedacht.”

Haar leukste ervaring met betrekking tot de minibibliotheek is het contact met twee mensen die er met hun verstand niet bij konden dat je zomaar een boek uit het kastje mag halen. „Het was mooi weer en ik zat buiten bij het huis. Twee mensen kwamen aanfietsen en vroegen wat dit was. ‘En dat kost helemaal niks?’ vroegen ze. ‘Nee, het is alleen de bedoeling dat als je een boek leent, dat je eigenlijk ook weer een terugzet’, zei ik. ‘En dat geleende boek, dat hoeft niet hier weer terug, maar dat kan ook bij een andere minibieb.” Toen de fietsers weer weg waren, is Bakker een kijkje gaan nemen om te zien wat ze mee hadden genomen. „En toen lag er alsnog een euro in de bieb! Dat was wel erg grappig.”

Uit de hand gelopen grapje

Dat ongeloof herkent Eddy Schaank, minibiebhouder van ‘Aangespoelde boeken’ aan de Hoofdstraat 168 in Hoogezand. Ook hij trof eens een man die maar niet wilde aannemen dat dit concept werkte: „Maar hoe doe je dat dan? Waar moeten ze dan betalen? En hoe controleer je of ze ze weer terugplaatsen?’ vroeg hij. ‘Dat controleer ik niet’, vertelde ik. ‘Maar dan jat iedereen die boeken er gewoon uit!’ ‘Nee dat gebeurt niet’, zei ik. ‘Dat gebeurt echt niet.’”

Schaanks blauwe bieb vol aangespoelde boeken met bovenop het dak een scheepstouw, is misschien wel de mooiste van de wijde omtrek. Met huize ‘Zeezicht’ op de achtergrond, de Kameleon-boot in de voortuin en aangespoelde flessen als onderdeel van de schutting, waan je je bijna bij een stukje straattheater. „Het is een uit de hand gelopen grapje”, legt hij uit. „Mijn vrouw en ik hadden een verschillende stijl van wonen. Op een gegeven moment kwamen we uit op iets strandhuis-achtigs; dat vonden we allebei wel leuk. Dus toen zeiden we: ok, dan houden we dat als stijl aan en als het klaar is, doe ik een bord met ‘Zeezicht’ op de gevel. Nou, dat heb ik op een gegeven moment stiekem gemaakt en met gevaar voor eigen leven met een laddertje opgehangen.”

Deze bieb staat er nu een dik jaar, daarvoor had Schaank een kleiner kastje, „een probeerseltje”. Toen dat kastje eenmaal lekte, heeft hij het weggehaald. Dat bleef niet onopgemerkt: al gauw had hij een vrouw met fietstassen vol boeken bij de voordeur. „Woar is dat ding bleem’n?” vroeg ze. ‘Hij komt wel weer, hoor!’ antwoordde ik toen.”

Hetzelfde overkomt ons aan de Woortmansdijk 24 in Westerbroek. Een lange smalle witte boekenkast sprong er tijden in het oog, maar is op ons moment van bezoek nét verdwenen. Ineke Swaving vraagt ons om over een paar dagen terug te komen, want de nieuwe boekenkast is bijna klaar.

„De witte kast was meer een die je voor binnen gebruikt en is op den duur gaan rotten. Kijk, dit is echt een tuinkast. Mijn man heeft het glas uit de andere bieb gehaald en hier weer ingezet”, zegt Swaving.

Romans, kookboeken en een reisgidsje; in principe mag alles in de bieb. Ook keramiek. „Ja, dat maak ik zelf. Ik schilder ook. En maak stukjes met droogbloemen, herfstkransen, kerststukjes. Ik had een keer een klein kastje gezien op Het Hogeland. Toen dacht ik: dat wil ik ook, maar dan een grotere, want dan heb ik meer mogelijkheden en kan ik er ook wat anders mee dan er alleen boeken inzetten.”

Mooie reacties

Zoals dat vaker gebeurt bij minibiebjes, biedt ook Greet Veldman ernaast andere spullen aan. Op een verrijdbare computertafel staat voor het houten kastje onder meer jam van fruitbomen uit eigen tuin. Haar minibieb ‘Elsien’ aan Hoofdweg 73 in Scharmer is vernoemd naar haar oud-tante Elsien. Toen die naar een verpleeghuis ging, ruimde de familie haar boekenkast uit en riep Veldman de minibieb in het leven.

De opbrengst van haar jam gaat naar de stichting ALS. „Een vriendin van ons is overleden aan ALS en dat is een hele beroerde ziekte. Naast het maken van jam haak ik ook heel veel en ook de opbrengsten daarvan gaan naar deze stichting. Dit jaar is er geen kerstmarkt, dus ik dacht: ik blijf met al m’n jam zitten en moet dan toch maar proberen het aan de weg te verkopen.”

Het wagentje met jam staat alleen bij mooi weer overdag aan de weg, de boeken zijn er altijd. „Vooral in de coronatijd werd ‘Elsien’ erg gewaardeerd en is er ook heel veel gebruik van gemaakt, want toen was de bibliotheek dicht. Ja, er komen hele mooie reacties op onze minibieb.”